اسلایدشو (26)
گزارش ماهیانه پایش و تحلیل قیمت مواد غذایی ماه نوامبر سال 2025
در ماه اکتبر سال 2025 قیمت جهانی ذرت از یک سو به دلیل عرضه قابل توجه محصول و از سوی دیگر به دلیل نگرانی در خصوص عملکرد محصول در ایالات متحده آمریکا و توسعه تجارت میان چین و ایالات متحده آمریکا تقریبا ثابت باقی مانده است. به طور همزمان، قیمت جهانی گندم در مبادی صادراتی مختلف متفاوت بوده و قیمت این محصول شاهد نوساناتی محدودی بوده است. قیمت جهانی برنج نیز به دلیل رقابت شدید میان صادرکنندگان و آغاز فصل برداشت در برخی از کشورهای اصلی صادرکننده محصول کاهش یافته است. قیمت جهانی دانههای روغنی و روغن نباتی نیز روندی افزایشی داشته اما در بازار کنجاله شاهد ثبات قیمتی بودهایم.
استراتژی توسعه بخش کشاورزی از منظر بخش خصوصی
در نشست راهبرد توسعه کشاورزی کشور از نظر بخش خصوصی مطرح شد
با زیستبوم شکننده ایران نمیتوانیم به خودکفایی محصولات کشاورزی برسیم | رتبه 102 ایران در بهرهوری آب کشاورزی از 123 کشور جهان
شاخص بهرهوری آب در بخش کشاورزی ایران نزدیک 0.8 کیلوگرم تولید محصول خشک به ازای مصرف هر مترمکعب آب است که با استانداردهای جهانی فاصله زیادی دارد. این شاخص در جهان بین 1.5 تا 2.5 کیلوگرم گزارش شده است.
رئیس مرکز ملی مطالعات راهبردی کشاورزی و آب اتاق ایران، گفت: زیستبوم ایران به گونهای است که نمیتوانیم در کشت گندم و برنج و تولید شکر و روغن خودکفا شویم.
کوروش صادق زاده، در نشست «راهبرد توسعه کشاورزی کشور از نظر بخش خصوصی» ادامه داد: بیشترین میزان زیرکشت گندم در ایران 1.6 میلیون هکتار است اما تا 1.8 میلیون هکتار هم کشت میشود که باید جلوی این اقدامات گرفته شود.
او با بیان اینکه از دهه 40 و آغاز فرآیند توسعه در ایران، برخی معتقد بودند کشاورزی باید محورتوسعه باشد اما گروهی دیگر به درستی معتقد بودند ایران زیستبوم شکننده دارد و نمیتواند با محوریت کشاورزی توسعه پیدا کند و باید به سمت توسعه صنعتی برود، افزود: امروز در مجموع ارزش تولیدات کشاورزی ما به 38 میلیارد دلار میرسد که حدود 8 تا 10 درصد GDP کشور است.
صادق زاده، اظهار کرد: سهم کشاورزی از GDP در آمریکا 0.3 درصد، در آلمان 0.7 درصد و در ترکیه 7 درصد است و هند با 15 درصد تنها کشوری است که این رقم از ایران بیشتر است. بنابراین اگر بخواهیم به سمت اقتصاد دو تریلیون دلاری، حرکت کنیم بخش کشاورزی نمیتواند نقش آنچنانی در آن داشته باشد.
او با بیان اینکه انتظار این است که وقتی GDP افزایش یابد سهم کشاورزی هم کاهش یابد، ادامه داد: با این حال اما توسعه بخش کشاورزی ضروری است. اگر در این بخش توسعه رقم بخورد، برای تولید 100 میلیون تن فراوردههای کشاورزی تا این میزان آب مصرف نخواهیم کرد. زیستبوم ایران شکننده است و بدون رعایت بایدهای چهارگانه توسعه پایدار موفقیتی در توسعه کشاورزی و توسعه کل کشور نخواهیم داشت.
صادق زاده با تشریح الزامات چهارگانه طرحهای توسعهای در ایران، افزود: این پروژهها باید توجیه اقتصادی داشته باشند، منجر به تخریب محیط زیست نشوند، نظم اجتماعی را هم بهم نریزند و حقوق نسلهای بعدی را حفظ کنند.
رئیس مرکز ملی مطالعات راهبردی کشاورزی و آب اتاق ایران، به راهکارهای پیشنهادی اتاق ایران به عنوان نماینده بخش خصوصی برای غلبه بر بحران آب و توسعه بخش کشاورزی اشاره کرد و افزود: اولین و مهمترین توصیه کاهش شدید مصرف آب است. مصرف آب کشاورزی باید به 50 میلیارد مترمکعب برسد. باید تبدیل آب شرب به آب بهداشتی در برنامه قرار بگیرد.
او با بیان اینکه تهیه آب آشامیدنی مردم دومین راهکار است، اظهار کرد: پیشنهاد سوم این است که برداشت آب زیرزمینی به 35 میلیارد مترمکعب در سال برسد. همچنین در مورد بازتخصیص آب اقداماتی انجام شود و افزایش بهرهوری مصرف آب در دستور کار جدی قرار بگیرد. همچنین برای حمایت از کشت فراسرزمینی و استفاده از آب مجازی اقدام شود. با این راهبردها میتوانیم ضمن کمک به تأمین امنیت غذایی، محیط زیست ایران را هم حفظ کنیم.
بهزاد فکاری، رئیس گروه اقتصاد کشاورزی مرکز ملی مطالعات راهبردی کشاورزی و آب اتاق ایران، هم گفت: به غلط تصور میشود توسعه کشاورزی به معنای توسعه زیر کشت است. اما این درست نیست. اگر توسعه انجام شود بخش کشاورزی کوچک اما بهینه میشود. به همین دلیل شاهد هستیم در بسیاری از کشورها، با توسعه این بخش، سهم کشاورزی از GDP کوچکتر شده اما اشتغال در این بخش 20 درصد افزایش یافته است.
شاهرخ شجری، کارشناس مدیریت کشاورزی، با ارائه فاز اول گزارش تدوین استراتژی توسعه کشاورزی ایران که مربوط به مطالعه سوابق کشور و وضعیت فعلی کشاورزی است، گفت: کشورهای در حال توسعه بر سر دوراهی تأمین امنیت غذایی و پایداری محیط زیستی گرفتار هستند. بنابراین در توسعه کشاورزی بحث پایداری استفاده از منابع کمیاب مطرح است. ما نیازمند مدل خاص توسعه کشاورزی ایران هستیم.
او افزود: توسعه کشاورزی با افزایش سطح زیر کشت اشتباه برداشت میشود. در حالی فرآیند پیشرفت و بهبود کشاورزی، منجر به افزایش میزان و کیفیت تولید، بهینهسازی منابع، ارتقا معیشت کشاورزان و پایداری منابع میشود. این توسعه بر سه محور تأمین امنیت غذایی، کاهش فقر و حفاظت از محیط زیست تعریف میشود.
شجری با تشریح مدلهای مختلف توسعه کشاورزی، گفت: ما از مدل توسعه کشاورزی کشورهای پیشرو بدون در نظر گرفتن وضعیت اقلیمی و منابع و آبوخاک خودمان الگوبرداری کردیم که نتیجهای جز تخریب منابع و خاک نداشت.
او با بیان اینکه 11 درصد از مساحت 165 میلیون هکتاری کشور ظرفیت بالقوه کشاورزی دارد، اظهار کرد: حدود 242 میلیارد مترمکعب نزولات آسمانی و حدود 90 میلیارد مترمکعب منابع آبهای سطحی و زیرزمینی قابل دسترس است. در همین حال 77 میلیون واحد دامی و حدود 4.2 میلیون بهرهبردار وجود دارد.
شجری با بیان اینکه بهرهوری اقتصادی آب در کل اقتصاد ایران از 2.84 دلار در سال ۱99۰ به 2.91 دلار در سال ۲۰۰۰ و در نهایت به 4.83 دلار در سال ۲۰۲۰ رسیده و از رشد ۶۵ درصدی در بازه زمانی ۲۰۰۰-۲۰۲۰ برخوردار بوده است، گفت: همچنین شاخص بهرهوری آب در بخش کشاورزی نزدیک 0.8 کیلوگرم تولید محصول خشک به ازای مصرف هر مترمکعب آب است که با استانداردهای جهانی فاصله زیادی دارد. این شاخص در جهان بین 1.5 تا 2.5 کیلوگرم گزارش شده است. رتبه ایران در زمینه بهرهوری آب کشاورزی ۱۰۲ از میان ۱۲۳ کشور جهان است.
بازرگانی محصولات کشاورزی و صنایع غذایی در شش ماه نخست سال 1404
مرکز ملی مطالعات راهبردی کشاورزی و آب اتاق ایران، در راستای مأموریتهای خود و با هدف پایش مستمر وضعیت تجارت خارجی بخش کشاورزی، بهصورت منظم آمار صادرات و واردات محصولات کشاورزی و صنایع غذایی کشور را رصد و تحلیل نموده و گزارشهای مرتبط را تهیه و منتشر مینماید. در همین چارچوب، گزارش حاضر با عنوان « بازرگانی محصولات کشاورزی و صنایع غذایی در سه ماه ابتدایی سال 1404 و همسنجی آن با مدت مشابه سال قبل»، بر پایه اطلاعات مقدماتی منتشرشده از سوی گمرک جمهوری اسلامی ایران تنظیم شده است. این گزارش با هدف اطلاعرسانی به فعالان بخش خصوصی، تصمیمگیران، سیاستگذاران و پژوهشگران حوزه کشاورزی منتشر میشود و میتواند مبنایی برای تحلیل روندهای تجاری، آسیبشناسی و تصمیمگیریهای آتی در این حوزه باشد.
مهمترین نکات این گزارش به شرح ذیل میباشند:
افزایش صد میلیون دلاری کسری تراز تجاری نسبت به شش ماهه سال 1403 و ثبت کسری 4.8 میلیارد دلاری نسبت به سال 1403
سه محصول شامل شیر و فرآوردهای لبنی، پسته و مغز پسته و گوجه فرنگی بیشترین ارزآوری را برای کشور داشتند و کشورهای عراق، امارات و روسیه مهمترین مقاصد صادراتی محصولات کشاورزی به حساب میآیند.
سه محصول ذرت، روغن نباتی و برنج نیز مهمترین محصولات وارداتی کشاورزی از منظر ارزش میباشند و کشورهای امارات، ترکیه و هند مهمترین مبادی واردات محصولات کشاورزی میباشند.
دامپروری ایران در گذار: از تولید مرتعمحور به تولید خوراکمحور
این گزارش با هدف تحلیل وضعیت تولید، مصرف و واردات گوشت قرمز و شیر در کشور، روندهای وابستگی، فرصتها و چالشهای موجود را بررسی میکند. دادههای رسمی تولید و مصرف نشان میدهد که اگرچه طی سالهای اخیر ظرفیت تولید داخلی بهویژه در برخی بخشها رشد داشته، اما نوسانات قیمتی، محدودیت واردات، وابستگی بالا به نهادههای خارجی و کاهش قدرت خرید خانوارها موجب تشدید فشار بر بازار و کاهش دسترسی مصرفکنندگان شده است. در بخش گوشت قرمز، روند کاهش مصرف سرانه و سهم بالای هزینه تغذیهای خانوارها از چالشهای اصلی است. در بخش شیر نیز علیرغم توسعه صنایع، مشکلات نهادهای، قیمتگذاری و افت مصرف سرانه، امنیت غذایی کشور را تهدید میکند. گزارش حاضر مجموعهای از تحلیلها، نمودارها و پیشنهادهای سیاستی را برای ارتقای پایداری تولید، بهبود نظام بازار و افزایش تابآوری زنجیره تأمین ارائه میدهد.
مدیریت منابع آب و افزایش بهرهوری در بخش کشاورزی ایران
در گزارش «مدیریت منابع آب و افزایش بهرهوری در بخش کشاورزی ایران» منتشرشده توسط مرکز ملی مطالعات راهبردی کشاورزی و آب اتاق ایران، راهکارهای علمی و عملی افزایش بهرهوری آب در بخش کشاورزی ارائه شده است تا با کاهش فشار بر منابع آب تجدیدپذیر، زمینه تضمین امنیت غذایی و پایداری محیطزیست فراهم شود.
با وجود پیشرفتهای انجامشده در حوزه مدیریت آب، بهرهوری آب در تولید محصولات کشاورزی در ایران همچنان پایینتر از میانگین جهانی است. محدودیت منابع آب و اراضی، تشدید تأثیرات تغییر اقلیم و نیاز روزافزون به تأمین امنیت غذایی، اهمیت بهبود بهرهوری آب را بیش از گذشته آشکار ساخته است.
این گزارش تأکید میکند که ارتقای بهرهوری آب تنها با اقدامات یکبعدی مانند توسعه فناوریهای آبیاری امکانپذیر نیست. یافتهها نشان میدهد بسیاری از روشهای معرفیشده بهعنوان «فناوریهای صرفهجویی آب»، در عمل ظرفیت محدودی برای کاهش واقعی مصرف آب دارند. بر اساس رویکرد ردیابی آب، دستیابی به صرفهجویی حقیقی زمانی محقق میشود که مداخلات زراعی، مدیریت خاک و زمین، اصلاح الگوهای کشت و بهبود شیوههای مدیریتی بهصورت تلفیقی اجرا شوند.
یافتههای این بررسی نشان دهنده ضرورت هماهنگی مؤثر میان دستگاههای دولتی، بخش خصوصی، تشکلهای کشاورزی و بهرهبرداران و همکاری میان این گروهها در سطوح مختلف از مزرعه تا حوضه آبریز نقش در مدیریت پایدار منابع آب است.
آسیبشناسی و تحلیل گوشت مرغ کشور از منظر تولید، تجارت و عرضه در بازۀ زمانی سالهای 1400-1375 با نگاهی به لاین آرین
این گزارش با هدف بررسی اهمیت استراتژیک لاین مرغ، نقش آن در امنیت غذایی و وضعیت وابستگی کشور در زنجیره تأمین ژنتیک طیور تدوین شده است. نتایج نشان میدهد که بهرغم ظرفیت بالا در صنعت مرغ گوشتی، ایران در بخش لاین – که پایه تولید نژادهای مادر، اجداد و در نهایت جوجه یکروزه است – همچنان وابستگی قابلتوجهی به واردات دارد. این وابستگی، کشور را در برابر تحریمها، نوسانات قیمت جهانی و محدودیتهای انتقال ژنتیک آسیبپذیر میکند و ریسک اختلال در عرضه پروتئین ارزانقیمت را افزایش میدهد. گزارش ضمن تحلیل وضعیت فعلی، مزیتها، چالشها، ساختار مالکیت و مقایسههای بینالمللی، مجموعهای از راهبردهای اجرایی و سیاستی برای توسعه لاین داخلی، تقویت تحقیق و توسعه ژنتیک، کاهش وابستگی و ارتقای پایداری زنجیره مرغ کشور ارائه میکند.
گزارش تجارت محصولات صنایع غذایی 1396 الی 1403
محصولات صنایع غذایی به مجموعهای از فرآوردهها اطلاق میشود که با استفاده از مواد اولیه خام کشاورزی، دامی، شیلاتی یا جنگلی و از طریق بهکارگیری فناوریهای فرآوری، نگهداری و بستهبندی، به کالاهای مصرفی قابل عرضه در بازار داخلی یا صادراتی تبدیل میشوند. این محصولات نقشی کلیدی در افزایش ارزش افزوده بخش کشاورزی، ایجاد امنیت غذایی و توسعه صادرات غیرنفتی دارند. در گزارش حاضر روند صادرات و واردات و کشورهای مبدا و مقصد تجاری محصولات صنایع غذایی مورد بررسی و ارزیابی قرار گرفته که مهمترن نتایج حاصل ازاین بررسی به قرار زیر است:
• صادرات صنایع غذایی ایران طی سالهای ۱۳۹۶ تا ۱۴۰۳ از نظر مقدار رشد قابل توجهی داشته ولی رشد ارزشی محدود و کیفیت پایین صادرات همچنان چالش اصلی است.
• تمرکز شدید بر بازار عراق و چند کشور همسایه، ایران را در برابر تحولات سیاسی و تجاری منطقه آسیبپذیر کرده است.
• تغییر تدریجی سبد صادراتی به سمت محصولات فرآوریشدهتر مشاهده میشود، اما هنوز به سطح ارزشافزوده بالا نرسیده است.
• وابستگی پایدار به واردات کالاهای واسط مانند شیر خشک، کاکائو و افزودنیها، نشاندهنده آسیبپذیری تولید داخلی در برابر شوکهای ارزی و تحریمهاست.
• افزایش شدید ارزش واحد واردات بیانگر افزایش هزینه تولید و فشار بر صنایع غذایی داخلی است.
• تمرکز واردات بر چند کشور محدود، ریسک اختلال در زنجیره تأمین و وابستگی جغرافیایی خطرناک را برای امنیت غذایی کشور افزایش داده است.
• افزایش تابآوری تجاری، نیازمند تنوعبخشی به مقاصد، ارتقای کیفیت محصولات، توسعه برند و بهبود زیرساختهای صادراتی است.
• سیاستگذاری در حوزه صادرات صنایع غذایی باید با تمرکز بر تنوع بازار، ارتقای فناوری فرآوری و توسعه محصولات با ارزش واحد بالا دنبال شود تا ظرفیتهای واقعی این بخش در صادرات غیرنفتی کشور فعال گردد
گزارش ماهیانه پایش و تحلیل قیمت مواد غذایی ماه اکتبرسال 2025
در ماه سپتامبر سال 2025 قیمت جهانی ذرت و گندم روندهای قیمتی متفاوتی را در بازه ماهیانه به ثبت رساندهاند. قیمت این محصولات در ایالاتمتحده آمریکا به دلیل افزایش تقاضا افزایشیافته است درحالیکه در کشور روسیه و اتحادیه اروپا به دلیل برداشت قابلتوجه محصول نسبت به سال گذشته شاهد کاهش قیمت این محصولات بودهایم. قیمت جهانی برنج نیز به دلیل عرضه قابلتوجه محصول و کاهش تقاضا برای واردات در این ماه کاهشیافته است. همچنین شاخص قیمت دانههای روغنی و کنجاله در ماه سپتامبر افزایشیافته درحالیکه شاخص قیمت روغن نباتی پس از ثبت روند افزایشی برای سه ماه متوالی در ماه سپتامبر کاهشیافته است.
سیاستها و راهبردهایی برای کاهش انتشار گاز گلخانهای در بخش کشاورزی ایران
گازهای گلخانهای نظیر دیاکسید کربن، متان، اکسید نیتروژن و گازهای F با جذب و بازتابش پرتوهای گرمایی، نقش تعیینکنندهای در گرمایش زمین و تشدید تغییرات اقلیمی دارند. افزایش دمای کره زمین، یکی از اصلیترین پیامدهای تغییر اقلیم است که در ایران با شدت بیشتری رخ داده و بر اساس گزارشها، نرخ افزایش دما در کشور حدود دو برابر میانگین جهانی است. مطالعات بینالمللی نشان میدهد که افزایش دما تأثیر منفی مستقیمی بر رشد اقتصادی کشورها دارد. در حالیکه ایران سهم بزرگی در اقتصاد جهانی، صنعت یا کشاورزی دنیا ندارد، اما طبق گزارشات جهانی در رتبه هشتم کشورهای منتشرکننده گازهای گلخانهای قرار گرفته است. بخش کشاورزی از طریق فرآیندهای کاشت و برداشت، تخمیر رودهای دامها، استفاده از کودهای شیمیایی و آلی، شالیکاری و مصرف انرژی سهم قابلتوجهی در انتشار گازهای گلخانه¬ای دارد.
مرکز ملی مطالعات راهبردی کشاورزی و آب اتاق ایران در پژوهشی با عنوان «سیاست¬ها و راهبردهایی برای کاهش انتشار گازهای گلخانه¬ای در بخش کشاورزی ایران» به بررسی میزان انتشار گازهای گلخانهای در بخش کشاورزی ایران و ارائه راهبردهایی برای کاهش انتشار آن¬ها پرداخته است. نتایج این پژوهش نشان می¬دهد میزان عمده انتشار در بخش کشاورزی ایران از منابع کودهای شیمیایی و آلی (حدود ۱۸٫۳ میلیون تن معادل CO₂)، تخمیر روده¬ای دامها (۲۰ میلیون تن معادل CO₂)، مصرف برق بخش کشاورزی (19 میلیون تن معادل CO₂)، مصرف گاز طبیعی بخش کشاورزی (11 میلیون تن معادل CO₂)، مصرف سوختهای فسیلی برای ماشینآلات کشاورزی (8 میلیون تن معادل CO₂) و شالیزارها (حدود یک میلیون تن معادل CO₂) در مجموع معادل 78 میلیون تن است. با احتساب انتشار غیرمستقیم ناشی از آزادسازی کربن خاک، چرای دامها و سوزاندن بقایای گیاهی (حدود ۲۵ میلیون تن معادل CO₂) در مجموع انتشار گازهای گلخانهای بخش کشاورزی ایران حدود ۱۰۳ میلیون تن معادل CO₂ برآورد شد؛ که حدود ۱۰ درصد از کل انتشار کشور را شامل می¬شود. مطابق یافتههای گزارش مرکز ملی مطالعات راهبردی کشاورزی و آب اتاق ایران ارزیابیهای قبلی از سهم بخش کشاورزی در انتشار گازهای گلخانهای در ایران بهطور قابلتوجهی کمتر از واقعیت بوده و نیازمند بازنگری و توجه ویژه در سیاستگذاریهای ملی است.
راهکارهای ارائه شده در گزارش مذکور جهت کاهش انتشار گازهای گلخانه¬ای در بخش کشاورزی ایران به¬طور خلاصه شامل موارد زیر می¬باشند:
استفاده از کودهایی با رهایش کنترلشده (اوره با پوشش گوگردی)، اصلاح الگوی مصرف کودها (کاربرد به مقدارکم ولی به دفعات مکرر)، خصوصیسازی تولید کود، و حمایت از تحقیقات زیستی،
اجرای دارکشتورزی با تلفیق درخت و زراعت در جهت افزایش ظرفیت ذخیرهسازی کربن خاک،
تخصیص یارانه برای استفاده از واکسن و افزودنیهایی مانند NOP3 جهت کاهش متان حاصل از تخمیر روده¬ای دامها و حمایت از صنعتیسازی تدریجی دامداریها،
افزایش عملکرد بدون افزایش سطح زیرکشت در شالیزارها، رهاسازی بقایای برنج بهجای سوزاندن آن و کاهش سطح آب شالیزارها،
اختصاص درصدی از تولید ناخالص داخلی به برنامههای کاهش انتشار، بهویژه در بخش کشاورزی.
برای مطالعه متن کامل گزارش بر روی لینک زیر کلیک کنید.
برگزاری نشست سیاستگذاری نوآوری و معرفی ابزارهای نوآورانه مدیریت آب
نشست «سیاستگذاری نوآوری در ایران و معرفی ابزارهای نوآورانه در مدیریت آب» به عنوان سومین نشست از سلسله نشستهای نوآوری و فناوری در مدیریت آب و کشاورزی به همت مرکز ملی مطالعات راهبردی کشاورزی و آب اتاق ایران در تاریخ 19 دی 1403 در سالن جلسات شمالی طبقه 1 ساختمان جدید اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و بازرگانی ایران برگزار شد. علاوه بر حاضرین جلسه در بستر مجازی نیز 52 نفر در این جلسه حضور یافتند. در این جلسه ابتدا آقای مهدی فصیحی هرندی ضمن خوشامدگویی به حاضرین سخنرانان و برنامه نشست را معرفی کردند.
خانم طاهره میرعمادی عضو هیأت علمی سازمان پژوهشهای علمی و صنعتی ایران به عنوان اولین سخنران این نشست، درخصوص سیاست نوآوری و دوگانه نوآوری نهادی و نوآوری فناورانه مطالبی را مطرح کردند. ایشان ضمن بررسی نقشه راه آب کشور، این موضوع را مطرح کردند که این نقشه راه فاقد یک نقشه راه یا رهنگاشت فناوری است که در آن زنجیره ارزش فنارویهای آب شناسایی شده و تعیین شود که در افق این نقشه راه چه فناوریهایی در کشور مورد نیاز است و نحوه دستیابی به این فناوریها به چه شکل خواهد بود. در ادامه ضمن بیان کارکردهای نوآوری نهادی شامل 1: تجربیات کارآفرینانه 2: خلق و ایجاد دانش (مقالات منتشر شده) 3: شبکهسازی 4: انتشار دانش 5: شکلگیری بازار 6: بسیج منابع 7: مشروعیتسازی، ایشان نتایج بررسی انجام شده را مطرح کردند که نشان میداد کشور در زمینه فعالیتهای کارآفرینانه، توسعه دانش و انتشار دانش تا حدودی وضعیت خوبی دارد اما در جهتدهی سیستم، شکلگیری بازار و تخصیص منابع با ضعف مواجه است. در خاتمه خانم میرعمادی استفاده از ظرفیت تشکلها و شوراها در سطوح مختلف به منظور هدایت نوآوری فناورانه را راهکاری دانستند که باید پی گرفته شود.
آقای علی باقری عضو هیأت علمی دانشگاه تربیت مدرس ضمن تشریح کاربردهای بازیهای جدی (serious games) و تفاوت آن با بازیوارسازی (gamification) یک بازی جدی با عنوان «بازی آبخوان» را معرفی کردند که در آن میتوان شرایط بهرهبرداری از آبهای زیرزمینی را شبیهسازی کرد و رفتارهای بازیگرهای انسانی در مقابل قوانین و سیاستها را شبیهسازی کرد. این بازی که به صورت یک boardgame طراحی شده و ثبت اختراع نیز شده است سیاستها و اتفاقات مختلف مانند الگوی کشت، افت سطح آبخوان، بارش و خشکسالی، سرمازدگی، بازار آب و ... را شبیهسازی میکند و ابزاری است که هم برای شبیهسازی اثرات سیاستها و هم برای آگاهیرسانی و فرهنگسازی کاربرد دارد.
آقای اسماعیل اسناوندی نیز در این نشست، بازار گواهی سپرده آب را معرفی کردند که در آن سرمایهگذاران میتوانند با سرمایهگذاری در صرفهجویی آب یا تولید پساب یا آب شیرین شده، گواهی سپرده در بستری مبتنی بر بورس دریافت کنند و سپس متقاضیان میتوانند با خرید این گواهی سپرده به صورت اوراق تسویه، از آن برای تأمین آب استفاده کنند. این بازار مبتنی بر پایبندی به ساز و کار رقابتی و حداقل کردن هزینه مبادلاتی از طریق حذف واسطه دولتی است. در این بازار با استفاده از ضرایبی نظیر ضریب هدایت الکتریکی و ضریب ذخیره محل بهرهبرداری و محل تولید آب، وضعیت کیفی آب تولید شده و آب مصرف شده و بحرانی بودن و نبودن آبخوان در محل آب تولید شده و آب مصرف شده مد نظر قرار میگیرد.
آقای محمدحسین صراف زاده نیز در نقد بازار پساب نکاتی را مطرح کردند که از جمله مسأله ماکیت پساب، جایگاه محیط زیست در مدل بازار طراحی شده، اهمیت توجه به پارامترهای کیفی دیگر و موضوع تضمین کیفیت پساب از جمله موضوعاتی بود که توسط ایشان مطرح شد.
در پایان نشست نیز حاضرین مجازی به طرح سوالاتی در خصوص مطالب مطرح شده توسط سخنرانان پرداختند و بحث و تبادل نظر براین اساس صورت گفت.
علاقه مندان می توانند جهت مشاهده نسخه ضبط شده این نشست از لینک زیر استفاده نمایند:
بیشتر...
وبینار کارگاه آموزشی سیاست پژوهی، انواع اسناد سیاستی و مسأله شناسی
اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی یزد برگزار میکند: کارگاه "سیاست پژوهی، انواع اسناد سیاستی و مسأله شناسی"
? سرفصل های کارگاه:
- کارکرد اندیشکده ها
- اهمیت سیاست پژوهی
- انواع اسناد سیاستی
- مبانی مسأله شناسی و فرمول بندی مسائل
?️ سه شنبه ۱۸ دی ۱۴۰۳
⏰از ساعت ۹ تا ۱۲ و ۱۶-۱۸
?لینک حضور در جلسه:
ترجمه گزارش ارزیابی ششمین گزارش ارزیابی IPCC
گزارش تلفیق ششمین گزارش ارزیابی IPCC (AR6) خلاصهای از آخرین یافتهها در زمینه تغییر اقلیم، اثرات و مخاطرات گسترده آن و کاهش اثرات و سازگاری با تغییر اقلیم است. این گزارش در سه بخش 1. وضعیت و روند فعلی، 2. آینده تغییر اقلیم، مخاطرات و پاسخهای بلندمدت 3. پاسخهای کوتاهمدت تهیه شده است و وابستگی متقابل اقلیم، اکوسیستم و تنوع زیستی و جوامع انسانی؛ ارزش انواع مختلف دانش؛ و ارتباط تنگاتنگ بین سازگاری با تغییر اقلیم، کاهش انتشار، سلامت اکوسیستم، رفاه انسان و توسعه پایدار را به رسمیت شناخته و منعکسکنندهی تنوع فزایندهی ذیمدخلان در اقدام اقلیم است.
گزارش را از لینک زیر دریافت نمایید.
برگزاری نشست رژیم حقوقی تغییر اقلیم و تبعات آن بر صنعت و تجارت
مرکز ملی مطالعات راهبردی کشاورزی و آب اتاق ایران با همکاری مدیریت HSE شرکت ملی صنایع پتروشیمی نشستی درباره «رژیم حقوقی تغییر اقلیم و تبعات آن بر صنعت و تجارت» برگزار کردند. در این نشست حسن خواجه پور، استادیار دانشکده مهندسی انرژی دانشگاه صنعتی شریف و محمدصادق احدی، مدیرعامل شرکت انرژیهای تجدیدپذیر مهر گزارش ارائه کردند.
در این نشست درباره مالیات بر کربن و اثرات آن بر کاهش درآمدهای صادراتی شرکتهای پتروشیمی، توسعه ابزارهای سیاسی نظیر بازار کربن برای کاهش نشر کربن در صنعت پتروشیمی و تقلیل اثرات سوء تغییرات اقلیمی گفتوگو شد.
براساس آنچه در این نشست تخصصی عنوان شد، باید گفت که پدیده تغییر اقلیم در سطح جهانی موجب گرمایش زمین، تشدید رخدادهای حدی (امواج حرارتی، آتشسوزی جنگلها، خشکسالی و سیل)، کاهش پوشش برف، بالا آمدن سطح آب دریاها و درنتیجه بحران آب، غذا، امنیت و انرژی شده است. جهان در سالهای اخیر وارد گرمترین دوره خود در بیش از 10 هزار سال گذشته شده است. بهگونهای که 10 سال اخیر (2014 تا 2023)، گرمترین سالهای جهان از سال 1850 تاکنون بودهاند. بهبیاندیگر، هر کدام از سالهای دوره 10 ساله اخیر، از تمام سالهای دوره 1850-2014 گرمتر بوده است. سال 2023 نیز تاکنون گرمترین سال در تاریخ دماهای ثبتشده در کره زمین بوده است.
در این نشست حسین خواجهپور عنوان کرد: منابع علمی و نهادهای بینالمللی، انتشار گازهای گلخانهای به دلیل فعالیتهای انسانی را علت اصلی بروز پدیده تغییر اقلیم میدانند. پس از انقلاب صنعتی (قرن 18 میلادی) انسان عملاً کربن ذخیرهشده در زمین را استخراج و وارد جو کرده است. این انباشت گازهای گلخانهای موجب میشود حرارت قابلتوجهی در جو زمین باقی بماند و بهاینترتیب دمای جهان افزایش یابد. بخش انرژی با اختلاف بیشترین سهم را در انتشار گازهای گلخانهای دارد. نکته حائز اهمیت سهم قابلتوجه بخش کشاورزی، جنگلداری و کاربری اراضی است که سهم حدود 18 درصدی از کل انتشارات گازهای گلخانهای دارد. اگرچه بخش صنعت تنها 2/5 درصد از انتشار را به خود اختصاص داده است، اما باید توجه داشت که بخش قابلتوجهی از انتشارات بخش انرژی نیز مربوط به انرژی مصرفی در صنایع است.
در ادامه این نشست، عنوان شد: علاوه بر تبعات محیطزیستی تغییر اقلیم، اثرات اقتصادی ناشی از این پدیده نیز ازجمله مسائلی است که باید در سیاستگذاریهای اقتصادی کشور به شکل ویژه موردتوجه قرار گیرد. مطالعات اخیر علمی نشان میدهند که تغییر اقلیم فرصتهای اقتصادی برای کشورهای دارای سرانه تولید ناخالص داخلی (GDP) بالاتر فراهم خواهد کرد و از سوی دیگر سبب آسیبهای اقتصادی برای کشورهای دارای سرانه GDP پایینتر خواهد شد و بهاینترتیب شکاف اقتصادی کنونی جهان را بیشتر خواهد کرد. ایران و کشورهای منطقه خاورمیانه ازجمله آسیبپذیرترین اقتصادها در برابر تغییر اقلیم هستند. بهگونهای که کاهش بیش از 50 درصدی سرانه GDP در منطقه خاورمیانه در سناریوی RCP 8.5 پیشبینیشده است.
در برابر تغییر اقلیم چه باید کرد؟ پاسخی که به این پرسش ارائه شد این است که اقدامات در دو دسته تقسیمبندی میشود؛ دسته اول اقداماتی است که برای سازگاری با تغییر اقلیم انجام میشوند. این دسته اقدامات موجب کاستن سرعت گرمایش جهانی نمیشوند و تنها برای سازگار شدن با شرایط جدید انجام میشوند. دسته دوم اقدامات مقابلهای، متمرکز بر کاهش انتشار گازهای گلخانهای و محدود کردن روند گرمایش جهانی است. ترکیب بهینه از اقدامات سازگاری و کاهش انتشار بهمنظور جلوگیری از آسیبهای ناشی از تغییر اقلیم و بهرهگیری از فرصتهای ایجادشده موردنیاز است. در سالهای اخیر بیشتر اقدامات جهانی متمرکز بر رویکرد کاهش انتشار است. موافقتنامهٔ پاریس در سال 2015 نقطه عطفی در این زمینه بود که تلاش کرد اتفاقنظر جهانی برای یک اقدام مشترک در سطح جهانی ایجاد کند که درصورتیکه تعهدات و اقدامات پیشبینیشده در این موافقتنامه پی گرفته شود، افزایش دمای جهانی به کمتر از 3 درجه سانتیگراد محدود میشود. در اجلاس گلاسکو در سال 2021 کشورهای جهان بلندپروازی بیشتری از خود نشان دادند و برنامههای کاهش انتشاری را ارائه دادند که میتواند افزایش دمای کره زمین را به کمتر از 2 درجه سانتیگراد محدود کند. پس از اجلاس گلاسکو کشورهای مختلف تعهدات خود را برای رسیدن به خالص انتشار کربن صفر (میزان انتشار کربن منهای میزان ترسیب و جذب کربن توسط جنگلها، تالابها و سایر پهنهها) ارائه کردند.
ایران ازجمله کشورهایی است که هنوز تعهدی در این زمینه ارائه نکرده است. این در حالی است که ایران از جنبههای مختلف در معرض تهدیدهای ناشی از رژیم کاهش انتشار جهانی و تغییر اقلیم قرار دارد و البته فرصتهایی نیز برای بهره بردن از این شرایط برای کشورمان فراهم است. تهدید اول این است که در سطح جهان نزدیک به 73 درصد از گازهای گلخانهای از تولید یا مصرف انرژی منتشر میشوند. به همین دلیل گذار از سوختهای فسیلی بهعنوان یکی از مهمترین اقدامات کاهش انتشار در جهان موردتوجه قرارگرفته، که این امر نیز کشورهای صادرکننده سوختهای فسیلی را تحت تأثیر قرار داده است. بررسی آمارهای جهانی نشان میدهد انتشار کربن ایران در سال 2021 نسبت به سال 1990 رشد بیش از 250% داشته است. اما رشد GDP کشور در این فاصله زمانی تنها حدود 100% بوده است که این امر نشان میدهد سرعت رشد انتشار کشور بسیار سریعتر از رشد اقتصادی بوده است و میزان ارزش اقتصادی تولیدشده به ازای هر واحد انتشار کربن در کشور در طول زمان کمتر شده است. همین امر سبب شده است ایران ازنظر انتشار گازهای گلخانهای رتبه 8 را در جهان دارد. بهگونهای که ایران، بهعنوان کشوری دارای 1 درصد جمعیت جهان، حدود 2 درصد انتشارات گازهای گلخانهای جهان را به خود اختصاص داده است. به همین دلیل نیز ازنظر میزان سرانه انتشار گازهای گلخانهای کشورمان در رتبه 4 جهانی قرارگرفته است. جنبه نگرانکنندهتر آمارها این است که ازنظر میزان انتشار کربن به ازای میزان ارزش اقتصادی تولیدشده کشورمان در رتبه 1 جهانی قرار دارد و این زنگ خطر بزرگی برای اقتصاد ملی است.
ایران چه برنامههایی برای این حوزه دارد؟ اگرچه تاکنون ایران به دلیل ملاحظات مختلف، ازجمله اعمال تحریمهای ظالمانه، با روند جهانی کاهش انتشار گازهای گلخانهای همراه نشده است، اما فشارهای جهانی در این زمینه در حال افزایش است و ضروری است که آمادگی کافی در برابر این فشارها در کشور ایجاد شود. ازجمله ابزارهای اعمال فشار که در حال حاضر در سطح جهان موردتوجه قرارگرفته است، سازوکارهای تنظیم مرزی کربن (Carbon Border Adjustment Mechanism) است. هدف اصلی این سازوکار حذف مزیت رقابتی تولیدکنندگانی است که به کاهش انتشار کربن پایبند نبودهاند و درنتیجه تولید خود را با هزینه کمتری انجام دادهاند. نمونهٔ بارز این سازوکار بستهٔ EU Green Deal (Fit for 55) است که در اتحادیه اروپا وضعشده است و براساس آن از سال 2025 تولیدکنندگان سیمان، فولاد، کودهای شیمیایی، آلومینیوم، برق و هیدروژن وارداتی به اتحادیه اروپا باید با توجه به میزان ردپای کربن مالیات پرداخت نمایند. این سازوکار موجب میشود حاشیه سود تولیدکنندگانی که به کاهش ردپای کربن محصولات خود بیتوجه هستند کاهش یابد و این تولیدکنندگان بازار محصولات خود را از دست بدهند. علاوه بر اتحادیه اروپا، بیش از 46 کشور جهان نیز بازارهای داخلی تجارت کربن را تأسیس کردهاند و درنتیجه بهزودی از سازوکارهای مشابه استفاده خواهند کرد. این مسئله در حال حاضر تهدید جدی برای صنایع سیمان، فولاد و پتروشیمی کشور است. نتایج مطالعات اخیر علمی نیز نشان میدهند ایران آسیبپذیرترین کشور جهان در برابر این سازوکارهای مالیات بر کربن یا تنظیم مرزی کربن است. نکته حائز اهمیت دیگر این است که بهزودی سازوکارهای مشابهی برای تمام بخشها ازجمله بخش کشاورزی نیز به کار گرفته خواهد شد و این امر میتواند اثر چشمگیر بر تجارت بخش کشاورزی کشورمان، که دارای ردپای کربن قابلتوجه است، داشته باشد. این امر، در صورت عدم چارهاندیشی و اتخاذ راهبردهای مناسب، موجب خسارات مستقیم و غیرمستقیم اقتصادی بر بخشهای مختلف اقتصاد کشور خواهد شد.
در ادامه این نشست، محمدصادق احدی، درباره آسیبهای ناشی از تغییر اقلیم بر صنعت و تجارت گفت که عبارتاند از: تعهدات کاهش انتشار بنگاهها و نیاز به سرمایهگذاری؛ کاهش درآمدهای نفتی در اثر کاهش تقاضای نفت در بازارهای جهانی به دلیل توسعه؛ انرژیهای تجدید پذیر، افزایش کارایی انرژی و توسعه منابع بی کربن نظیر هیدروژن؛ کاهش درآمدهای صادراتی محصولات پتروشیمی در اثر کاهش رقابتپذیری و حاشیه؛ سود محصولات پتروشیمی صادراتی به دلیل اخذ مالیات کربن.
او در ادامه از مدیریت کربن گفت: مدیریت کربن، مجموعهای از سیاستها، چارچوبها و دستورالعملهایی است که اندازهگیری، کنترل و کاهش انتشار گازهای گلخانهای را بهگونهای مؤثر و قابل صحهگذاری، طراحی و محقق مینماید. مدیریت کربن تنها به بُعد کاهش انتشار محدود نبوده و ابعاد گستردهای را شامل میشود.
این نشست عنوان شد که برای کاهش تبعات کربن بر صنعت باید ابزار سیاستی مناسبی انتخاب شود و براساس آن بسته سیاستی مناسبی تدوین و اجرا شود. اولویتبندی و تدوین برنامه کاهش انتشار کربن عبارت است از: استخراج راهکارهای کاهش انتشار و برآورد هزینه نهایی کاهش نشر؛ تعیین منطقه هدف؛ برگزاری نشست با خبرگان این حوزه؛ تدوین متدلوژی و درنهایت اولویتبندی سناریوها باید انجام شود.
در ادامه حاضران در نشست نقد و نظر و پیشنهاد خود را نسبت به مسئله کربن و کاهش انتشار آن ارائه کردند.
گزارش ماهیانه پایش و تحلیل قیمت مواد غذایی - اکتبر 2023
قیمت جهانی غلات در ماه سپتامبر سال 2023 روندی غیریکنواخت را به ثبت رسانده است.
قیمت ذرت به دلیل بروز عوامل مختلف در کشورهای عمده صادرکننده افزایش یافته است؛
در حالی که قیمت گندم به دلیل تداوم برداشت محصول و رو به پایان بودن فصل برداشت در نیمکره شمالی شاهد تداوم روند کاهشی بوده است.
به طور همزمان، کاهش عمومی تقاضای واردات برنج، با وجود نااطمینانی در خصوص سیاستهای صادراتی هندوستان و روند تدریجی کاهش عرضه در بسیاری از کشورهای صادر کننده، باعث کاهش اندک قیمت این محصول شده است.
متن کامل ترجمه گزارش تحلیل و پایش قیمت مواد غذایی در اکتبر 2023 را از لینک زیر دریافت کنید.
